Διαταραχή πανικού

κρίσεις πανικού

Μια κρίση πανικού είναι ένα ξαφνικό επεισόδιο έντονου φόβου που πυροδοτεί σοβαρές σωματικές αντιδράσεις, όταν δεν υφίσταται πραγματικός κίνδυνος ή εμφανής λόγος. Οι κρίσεις πανικού μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρομακτικές ως γεγονός. Όταν συμβαίνουν, μπορεί να αισθάνεται κάποιος πως θα χάσει τον έλεγχο, πως μπορεί να πάθει έμφραγμα ή ακόμα και να πεθάνει.

Πολλοί άνθρωποι έχουν στη διάρκεια της ζωής τους ένα επεισόδιο ή δύο κρίσεων πανικού, και το πρόβλημα παύει να συμβαίνει, ίσως όταν μία αγχογόνος συνθήκη τελειώνει. Όταν όμως συμβαίνουν επαναλαμβανόμενες κρίσεις “από το πουθενά” και δαπανάται πολύς χρόνος όπου υπάρχει ο φόβος μιας ακόμα κρίσης πανικού, τότε ίσως να έχει αναπτυχθεί αυτό που ονομάζεται διαταραχή πανικού.

Κάποτε οι κρίσεις πανικού θεωρούνταν λανθασμένα, κατά τη γνώμη μου, ως νεύρα ή άγχος, όμως στις μέρες μας αναγνωρίζονται ως μία πραγματική ιατρική κατάσταση. Αν και οι κρίσεις πανικού μπορούν σε σημαντικό βαθμό να επηρεάσουν την ποιότητα της ζωής, η θεραπευτική τους αντιμετώπιση μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματική.

Συμπτώματα                

Οι κρίσεις πανικού τυπικά αρχίζουν ξαφνικά, χωρίς καμία προειδοποίηση. Μπορεί  να “χτυπήσουν” σε οποιαδήποτε στιγμή- όταν οδηγεί κανείς,  όταν βρίσκεται στην αγορά ή στη διάρκεια μίας επαγγελματικής συνάντησης, ή όταν αναπαύεται. Η συμπτωματολογία των κρίσεων ποικίλει, όμως τα συμπτώματα συνήθως κορυφώνονται μέσα σε δέκα λεπτά της ώρας. Αφότου παρέλθει η κρίση, μπορεί να αισθάνεται κάποιος αδύναμος, κουρασμένος και εξουθενωμένος.

Οι κρίσεις πανικού τυπικά περιλαμβάνουν μερικά ή πολλά από τα παρακάτω συμπτώματα:

  • Αίσθηση μιας επικείμενης μοίρας ή κινδύνου
  • Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος επικείμενου θανάτου
  • Ταχυκαρδία
  • Ιδρώτας
  • Τρεμούλα
  • Κοντανάσαιμα
  • Υπέρπνοια
  • Ρίγη
  • Εξάψεις
  • Ναυτία
  • Κράμπες στην κοιλιά
  • Πόνος στο στήθος
  • Πονοκέφαλος
  • Ζάλη
  • Τάση για λιποθυμία
  • Αίσθημα ασφυξίας, δυσκολία να καταπιεί

Ένα από τα χειρότερα πράγματα που βιώνει κανείς στην κρίση πανικού είναι ο έντονος φόβος πως θα έχει ξανά άλλη μία. Μπορεί να φοβάται πως θα έχει μία κρίση πανικού ώστε αποφεύγει καταστάσεις και συνθήκες όπου θα μπορούσε αυτή να συμβεί. Επίσης μπορεί  να μην αισθάνεται σίγουρος να αφήσει το σπίτι του και να βγει έξω (αγοραφοβία) διότι σε κανένα μέρος δεν αισθάνεται ασφαλής.

Εάν κάποιος έχει συμπτώματα κρίσης πανικού, οφείλει να ζητήσει άμεσα ιατρική βοήθεια. Θεωρείται πολύ δύσκολο να τα αντιμετωπίσει μόνος του, ενώ μπορεί και να χειροτερεύσουν χωρίς θεραπεία. Επειδή τώρα, τα συμπτώματα της κρίσης πανικού μπορεί να μοιάζουν με άλλα σοβαρά σωματικά προβλήματα, όπως για παράδειγμα το έμφραγμα, είναι σημαντικό να υπάρξει  πρώτα μια παθολογική-καρδιολογική εκτίμηση, πριν απευθυνθεί κάποιος στον ψυχίατρο.

Αίτια

Δεν γνωρίζουμε επακριβώς τι προκαλεί τις κρίσεις πανικού ή τη διαταραχή πανικού, παρά το ότι οι παρακάτω παράγοντες μπορεί να παίζουν κάποιο ρόλο:

  • Γονίδια
  • Κυρίαρχο άγχος
  • Ιδιοσυστασία του χαρακτήρα (ταμπεραμέντο) η οποία τον κάνει πιο επιδεκτικό στο άγχος
  • Σοβαρές μεταβολές στην εγκεφαλική λειτουργία

Κάποιοι ερευνητές προτείνουν πως εμπλέκεται στις κρίσεις πανικού η φυσιολογική αντίδραση του σώματος “μάχη ή φυγή” (fight – or – flight) μπροστά στον κίνδυνο. Για παράδειγμα, εάν μία γκρίζα αρκούδα έρθει πίσω μας, το σώμα μας θα αντιδράσει ενστικτωδώς. Η συχνότητα της καρδιάς και η αναπνοή μας θα γίνουν πιο γρήγορες καθώς το σώμα μας προετοιμάζεται για μία απειλητική για τη ζωή μας κατάσταση. Πολλές από τις ίδιες αντιδράσεις συμβαίνουν και στην κρίση πανικού. Όμως δεν είναι γνωστό γιατί μια κρίση πανικού συμβαίνει όταν δεν υπάρχει εμφανής κίνδυνος ενόψη.

Παράγοντες κινδύνου

Τα συμπτώματα της διαταραχής πανικού συνήθως αρχίζουν στο τέλος της εφηβείας ή στην έναρξη της ενήλικης ζωής, ενώ προσβάλλει πιο συχνά τις γυναίκες από τους άντρες.

Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο να αναπτυχθούν κρίσεις πανικού ή διαταραχή πανικού περιλαμβάνουν:

  • Οικογενειακό ιστορικό κρίσεων πανικού ή διαταραχής πανικού
  • Εκσεσημασμένο άγχος
  • Θάνατος ή σοβαρή νόσος αγαπημένου προσώπου
  • Σημαντικές αλλαγές στη ζωή, όπως η απόκτηση ενός μωρού
  • Ιστορικό παιδικής σωματικής ή σεξουαλικής κακοποίησης
  • Βίωμα ενός τραυματικού γεγονότος, όπως ενός ατυχήματος ή σεξουαλικής επίθεσης

Επιπλοκές

Εάν μείνουν χωρίς θεραπεία είτε η διαταραχή είτε οι κρίσεις πανικού, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές που επηρεάζουν σχεδόν το σύνολο της ζωής. Μπορεί κάποιος να ανησυχεί τόσο πολύ μήπως και συμβούν περισσότερες κρίσεις πανικού, ώστε να ζει μέσα σε ένα καθεστώς μόνιμου φόβου, καταστρέφοντας ουσιαστικά την ποιότητα της ζωής του.

Οι επιπλοκές τις οποίες ενδέχεται να προκαλέσουν οι κρίσεις πανικού ή να συνδέονται με αυτές, περιλαμβάνουν:

  • Ανάπτυξη ειδικών φοβιών, όπως η φοβία της οδήγησης ή το να βγει από το σπίτι
  • Αποφυγή κοινωνικών συναθροίσεων
  • Προβλήματα στην εργασία ή στο σχολείο
  • Κατάθλιψη
  • Αυξημένος κίνδυνος αυτοκτονίας ή αυτοκτονικού ιδεασμού
  • Κατάχρηση αλκοόλ ή ψυχοτρόπων ουσιών
  • Οικονομικά προβλήματα

Δοκιμασίες και διάγνωση

Προκειμένου να τεθεί με ακρίβεια η διάγνωση της συμπτωματολογίας του πανικού, είναι πιθανό κάποιος να υποβληθεί σε αρκετές εξετάσεις και δοκιμασίες. Ο γιατρός πρέπει να προσδιορίσει εάν ο ασθενής υποφέρει από κρίσεις πανικού, διαταραχή πανικού ή κάποια άλλη κατάσταση, όπως  προβλήματα με την καρδιά του ή το θυρεοειδή αδένα τα οποία μοιάζουν με εκείνα του πανικού.

Ο ασθενής πρέπει να υποβληθεί σε:

  • Μία πλήρη παθολογική εξέταση
  • Αιματολογικές εξετάσεις προκειμένου να ελεγχεί ο θυρεοειδής αδένας και άλλες πιθανές καταστάσεις καθώς και δοκιμασίες για την καρδιακή λειτουργία (ηλεκτροκαρδιογράφημα – ΗΚΓ) ή και ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ), για να διαπιστωθεί η εύρυθμη λειτουργία του οργανισμού στα βασικά του συστήματα.
  • Ψυχιατρική εκτίμηση προκειμένου να μιλήσει για τα συμπτώματά του, τις αγχογόνες καταστάσεις, τους φόβους ή τις έννοιες που τον ταλανίζουν, τα προβλήματα στις σχέσεις του, καθώς και άλλα ζητήματα που επηρεάζουν τη ζωή του.

Μπορεί να υποβληθεί και σε επιπρόσθετες ψυχολογικές δοκιμασίες αυτο-αξιολόγησης και να συμπληρώσει ερωτηματολόγια. Επίσης πρέπει να ερωτηθεί για τυχόν κατανάλωση αλκοόλ ή κατάχρηση ψυχοτρόπων ουσιών (πχ ινδική κάνναβι).

Θεραπευτική αντιμετώπιση

Όσον αφορά την άμεση ανακούφιση από τα συμπτώματα, ώστε το άτομο να μπορεί να λειτουργήσει σε κανονικούς ρυθμούς, προτείνεται ο συνδυασμός αγχολυτικών και αντικαταθλιπτικών φαρμάκων. Επίσης προτείνεται η γνωσιακή- συμπεριφορική θεραπεία.

Τα αποτελέσματα και των δύο θεραπειών είναι μεν θετικά, αλλά έχουν βραχεία διάρκεια. Για τη μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση της διαταραχής συστήνεται η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία, κατά την οποία, μέσω της σχέσης με τον αναλυτή, αποδυναμώνονται οι παθολογικές ασυνείδητες πεποιθήσεις και τα αρνητικά συναισθήματα που έχει αναπτύξει ο ασθενής στη ζωή του και στις σχέσεις του με τους άλλους

Σπυρίδων Αντωνάτος
Αρθρογραφεί: Σπυρίδων Αντωνάτος
Ψυχίατρος
Αντήνορος 7, Παγκράτι, Αθήνα ΑΤΤΙΚΗ
ΚΛΕΙΣΕ ΡΑΝΤΕΒΟΥ