Γιατί το άγχος σου κορυφώνεται πριν πέσεις για ύπνο

διαταραχές ύπνου-diataraxes ipnou

Ο ύπνος είναι μια βασική βιολογική ανάγκη του οργανισμού, ιδιαίτερα σημαντική για την σωματική και πνευματική μας υγεία και ευεξία. Σύμφωνα με έρευνες, 10-15% του γενικού πληθυσμού παρουσιάζει διαταραχές ύπνου, με τις γυναίκες και τους ηλικιωμένους να αποτελούν την πλειοψηφία του. Σε ένα μεγάλο ποσοστό των ατόμων που παρουσιάζουν διαταραχές ύπνου συνυπάρχουν άλλες ψυχικές ή νευρολογικές διαταραχές όπως είναι η κατάθλιψη, η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή, οι αγχώδεις διαταραχές ή οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

Τι είναι το άγχος

Το άγχος είναι μια συγκινησιακή κατάσταση φόβου, αγωνίας, ανασφάλειας και άλλων παραγόντων. Μπορεί να είναι είτε παροδική και χαμηλής έντασης, οπότε και θεωρείται φυσιολογική, είτε επίμονη και μεγάλης έντασης, οπότε θεωρείται παθολογική. Συνδέεται με την αναμονή κινδύνου ή απειλής και συνοδεύεται από σωματικά ή συμπεριφορικά συμπτώματα όπως είναι η κατάσταση πάλης ή φυγής.

Το άγχος είναι μια κατάσταση που καθρεφτίζει το είδος σχέσης μεταξύ του ατόμου και του περιβάλλοντός του. Το φυσιολογικό ή δημιουργικό άγχος είναι ωφέλιμο, καθώς προετοιμάζει το άτομο, καθιστώντας το ικανό να αντιμετωπίσει έναν πιθανό κίνδυνο. Αντιθέτως, το αναποτελεσματικό ή παθολογικό άγχος κρατάει το άτομο σε διαρκή ένταση δίχως να υπάρχει συγκεκριμένος κίνδυνος και εκδηλώνεται με διάφορες μορφές. Οι διαταραχές ύπνου είναι μια μορφή εκδήλωσης παθολογικού άγχους και αφορούν στη δυσκολία έλευσης του ύπνου ή στην αδυναμία διατήρησής του.

Αίτια εμφάνισης διαταραχών του ύπνου

Η αϋπνία συχνά συνδέεται με άγχος, το οποίο σχετίζεται με τον τρόπο αντίληψης και διαχείρισης των απαιτήσεων της καθημερινότητας, αλλά και με τις στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων που ακολουθεί ένα άτομο. Πολύ συχνά είναι επακόλουθο κάποιας δυσάρεστης ή αγχώδους εμπειρίας κατά τη διάρκεια της ημέρας. Άλλες φορές αποτελεί αντίδραση σε μια μόνιμη κατάσταση αναμονής για ζητήματα που εκκρεμούν, καθώς και ένα καθρέφτισμα του μοτίβου επίλυσης των προβλημάτων. Όταν ο εγκέφαλος «αντιλαμβάνεται» ότι χάνει τον έλεγχο ορισμένων καταστάσεων, τείνει να υπερλειτουργεί. Η εγρήγορση αυτή αντανακλάται στις δυσκολίες που εμφανίζονται στον ύπνο, επηρεάζοντας τη διάθεση, τη συγκέντρωση και την παραγωγικότητά του ατόμου. Ως αποτέλεσμα δημιουργείται πολλές φορές ένα αίσθημα σύγχυσης, κόπωσης και υπνηλίας καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

Η επιρροή της πανδημίας

Τα δύο τελευταία χρόνια, η πανδημία του κορωνοϊού, οι περιορισμοί, αλλά και οι μεγάλες αλλαγές που ακολούθησαν στην καθημερινότητα, σε συνδυασμό με το άγχος που έχει προκληθεί σε πολλά επίπεδα, φαίνεται να έχουν αναστατώσει τη ρουτίνα ύπνου πολλών ανθρώπων σε όλο τον κόσμο με αποτέλεσμα την αύξηση του άγχους και των διαταραχών ύπνου.

Η αλλαγή στον τρόπο ζωής σε συνδυασμό με το έντονο υπαρξιακό άγχος, που πυροδότησε ο φόβος της νόσησης, δημιούργησαν ένα αίσθημα απώλειας ελέγχου και αβεβαιότητας. Η ασφάλεια και οι σταθερές κλονίστηκαν, με έναν έντονο φόβο θανάτου να αιωρείται πάνω από τον πλανήτη. Η συνεχής ροή πληροφοριών, αμφιβόλου εγκυρότητας κάποιες φορές, προκάλεσαν συσσώρευση συναισθημάτων και σκέψεων που δεν ήταν εύκολο να εκφραστούν.

Η ζωή & το προφίλ του ατόμου

Σημαντικές αλλαγές στη ζωή του ατόμου, όπως μια σημαντική απώλεια, ένας χωρισμός, η ανεργία ή οικονομικά προβλήματα είναι πιθανό να αποτελούν πυροδότες του άγχους που εμφανίζεται πιο έντονα την ώρα του ύπνου. Είναι εκείνη η ώρα που υποχωρεί η σωματική δραστηριότητα, μειώνονται οι άμυνες και τα εξωτερικά ερεθίσματα που αποσπούν τη σκέψη μας και αναδύονται οι αρνητικές σκέψεις και τα συναισθήματα γύρω από τα σοβαρά θέματα που μας απασχολούν. Το άτομο αρχίζει να κατακλύζεται από σκέψεις, βιώνει έντονη ανησυχία, δυσφορία και πολλές φορές ένα αίσθημα ανημπόριας.

Τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του ατόμου, σε συνδυασμό με τη σοβαρότητα του προβλήματος, συνήθως αυξάνουν τις πιθανότητες για την ανάπτυξη έντονου άγχους και σοβαρής διαταραχής του ύπνου. Για παράδειγμα, τα άτομα που έχουν την ανάγκη να έχουν τον έλεγχο, πιέζονται περισσότερο από τις συνθήκες αβεβαιότητας. Οι δυσκολίες στον ύπνο ενισχύουν το αίσθημα απώλειας ελέγχου και οδηγούν σε περαιτέρω εγρήγορση για να “ελεγχθεί” και να διορθωθεί η κατάσταση, οδηγώντας σε έναν φαύλο κύκλο.

Επιπλέον, άτομα με σοβαρά ψυχολογικά, νευρολογικά ή ψυχιατρικά θέματα είναι πιο ευάλωτα. Το ψυχολογικό προφίλ ασθενών με διαταραχές ύπνου δείχνει ότι είναι συνήθως εσωστρεφή άτομα που αποφεύγουν την αναγνώριση και διαχείριση των προβλημάτων τους και τα απωθούν. Οι αποτυχημένες προσπάθειες ύπνου δημιουργούν σταδιακά αρνητικές αντιλήψεις και συνήθειες γύρω από τον ύπνο, που τελικά λειτουργούν ως παράγοντες κινδύνου. Έτσι, παγιώνεται μία αρνητική προκατάληψη, η οποία εντείνει το άγχος για τον ύπνο, αλλά και τις συνέπειες της αϋπνίας όπως η έλλειψη ενέργειας και παραγωγικότητας. Αυτό προκαλεί άγχος, το οποίο με τη σειρά του φέρνει σωματική ένταση και αϋπνία.

Παράγοντες που επιδεινώνουν το άγχος πριν τον ύπνο

Ο μεσημεριανός ύπνος που για κάποιους θεωρείται πολύτιμος, επιδρά αρνητικά στον κύκλο του ύπνου σε ορισμένες περιπτώσεις, καθώς είναι πιθανό να καθυστερεί την έλευση του βραδινού ύπνου και κατ’ επέκταση να αυξάνει το άγχος. Επιπλέον, συνήθειες όπως το κάπνισμα, η χρήση ουσιών, ο καφές, το αλκοόλ, η πολύωρη χρήση υπολογιστή ή τηλεόρασης πριν τον ύπνο, η έντονη γυμναστική πριν τον ύπνο, το φως και ο θόρυβος, είναι παράγοντες κινδύνου για το πρόβλημα που είτε το προκαλούν είτε το εντείνουν.

Μια, ακόμη, σημαντική παράμετρος που επιδρά στην ποιότητα του ύπνου είναι η ποιότητα της ζωής και των σχέσεων του ατόμου, καθώς και η επαρκής ικανοποίηση των αναγκών του σε όλα τα επίπεδα. Η ποιότητα του ύπνου αντανακλά το είδος και την ποιότητα της καθημερινότητάς του. Μια ζωή με νόημα, ισότιμες και ουσιαστικές σχέσεις που προσφέρουν ευχαρίστηση, μια ζωή στην οποία υπάρχει χώρος για τις ανάγκες του ατόμου και για την ικανοποίησή τους, δημιουργεί τις κατάλληλες προϋποθέσεις για ήσυχο και ποιοτικό ύπνο.

Αντιθέτως, οι δυσλειτουργικές σχέσεις και η μακροχρόνια στέρηση ή αποτυχία κάλυψης σημαντικών αναγκών, τόσο σε υλικό όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο, προκαλούν συσσώρευση ματαίωσης, εσωτερικευμένη ένταση και σύγκρουση, η οποία όταν δεν εκφράζεται λεκτικά εκτονώνεται μέσα από σωματικά ή ψυχολογικά συμπτώματα, όπως είναι το παρατεταμένο, χρόνιο άγχος που μπορεί να επιδρά και στον ύπνο.

Πως αντιμετωπίζουμε τις διαταραχές ύπνου

Το αυξημένο, αδικαιολόγητο άγχος, με όποιον τρόπο και αν εκφράζεται, είτε την ώρα του ύπνου είτε σε άλλες στιγμές, πρέπει να θεωρείται ένα σημαντικό “καμπανάκι” για τον τρόπο ζωής και τις επιλογές μας. Είναι το μέσο που διαθέτει ο εαυτός μας για να δηλώσει τη δυσφορία του απέναντι σε πιεστικές συνθήκες. Ένα μήνυμα, που δεν πρέπει να αγνοήσουμε αλλά να αποκωδικοποιήσουμε άμεσα. Άλλωστε, «το σώμα δεν ψεύδεται ποτέ» όπως αναφέρει εύστοχα η Alice Miller στο ομώνυμο βιβλίο της. Η αγνόηση των μηνυμάτων που στέλνει το σώμα μας έχει κόστος.

Η αϋπνία λόγω του άγχους αποτελεί πολυπαραγοντικό φαινόμενο. Συνεπώς, η αντιμετώπισή του δεν είναι απλή. Το πρώτο βήμα είναι να εντοπιστεί η πηγή του άγχους, οι τρόποι διαχείρισης, καθώς και οι αρνητικές σκέψεις και οι πεποιθήσεις του ατόμου γύρω από τον εαυτό του, τις σχέσεις του, αλλά και τον ύπνο.

Θα πρέπει, δηλαδή, να έρθει σε επαφή με τις βαθύτερες ανάγκες του και τους ρόλους που εκπληρώνει στη ζωή του. Έτσι, θα είναι σε θέση να μεταφράσει το μήνυμα που μεταφέρει το σύμπτωμα. Στην πορεία, θα προσπαθήσει να αντικαταστήσει τα δυσλειτουργικά μοτίβα επικοινωνίας και σχημάτων ερμηνείας του ίδιου και του κόσμου με πιο λειτουργικά μοτίβα και πιο ρεαλιστικές σκέψεις, οι οποίες προέρχονται από το ενήλικη ζωή του, που διαθέτει τη γνώση και τις κατάλληλες δεξιότητες.

Η αναφορά σε εμπειρίες που αποτελούν εξαίρεση από το πρόβλημα βοηθούν προκειμένου να αντικατασταθούν οι διαστρεβλωμένες απόψεις του ατόμου γύρω από τον ύπνο. Είναι σημαντικό να εμπιστευτεί τον εαυτό του, κατανοώντας ότι έχει τη δύναμη να επιλέξει μία νέα οπτική. Σύμφωνα με την νέα οπτική μπορεί να αντικαταστήσει τις αρνητικές πεποιθήσεις που οδηγούν στον πανικό και προκαλούν την αϋπνία. Αυτή η αλλαγή των δυσλειτουργικών αντιλήψεων, σε συνδυασμό με κάποιες τεχνικές μυϊκής χαλάρωσης, μειώνει το άγχος και τη σωματική υπερδιέγερση με αποτέλεσμα να επανέρχεται ο φυσιολογικός ύπνος.

Σε βοήθησε αυτό το άρθρο;

Αυτή η σελίδα δεν παρέχει ιατρικές συμβουλές. Δες περισσότερα.